|
گوته (Johann Wolfgang von Goethe
1749-1832)
نامدارترين شاعرِ آلمان، در بُرههای از زندگانیِ خود، شيفتهی فرهنگِ ايران (به معنای عامِ کلمه) میگردد؛ و برای اين که به جوهرهی آن دست يابد، بر آن میشود، که زبان فارسی بياموزد؛ و نشانههای اين زبانآموزی، در جایجایِ "ديوانِ غربی-شرقی"
Westöstlicher Diwan (1819)
- که مهمترين
ثمرهی اين
شيفتگیست (2)
- ديده میشود؛ او، کتاب را - که "ديوان"
(Diwan)
ناميده - به دوازده باب تقسيم کرده، چنين مینامَد: "مُغنّینامه"، "حافظنامه"، "عشقنامه"، "تفکيرنامه"، "رنجنامه"، "حِکمتنامه"، "تيمورنامه"، "زليخانامه"، "ساقینامه"، "مَثلنامه"، "پارسینامه"، "خلدنامه"؛ - از وُفورِ نامهای ايرانی (مانندِ "فردوسی"، "جلالالدين رومی"، "نظامی"، "انوری" و ...) که بگذريم - او، حَتا، برخی واژههای فارسی را، عيناً، در مَتنِ آلمانی، به کار میبَرد؛ برای نمونه، همهجا، "هُدهُد" را، با نامِ فارسی میآورد
(3):
|
|
Hudhud
|
|
؛ يا واژهی "پَنبه" را، در اينجا
(4):
|
|
Pflückt ihr Pambeh'mögt ihr traulich sagen
Diese wird, las-docht das Heil'ge tragen
|
|
؛ يا واژهی "اِبليس" را، در اينجا
(5):
|
|
Es Können die Eblis ,die uns hassen
Vollkommnes nicht vollkommen lassen
|
|
؛ يا حتا، اصطلاحِ "بیدماغ بودن" را، در اينجا
(6):
|
|
Perser nennens Bidamag buden
Deutsche sagen Katzenjammer
|
|
؛ فارسینوشتههای او، گواهِ ديگری، بَر اين شيفتگیست:
|
|
"صفحهی اولِ نخستين چاپِ 'ديوانِ شرقی'، در سالِ 1819. خطِ عربی و حواشیِ اَطرافِ آن، هر دو، از خودِ گوته است."
(7)
|
|
؛ و همچنين:
|
|
"نمونهای از خطِ فارسیِ گوته. اين نسخه، که اصلِ آن 90 در 69 سانتيمتر است، يادگارِ دورانی است، که گوته، به آموختنِ خط و زبانِ فارسی مشغول بود. عينِ نسخهی آن، اکنون در موزهی گوته و شيلر
(Gothe und Schiller Archiv)
نگهداری میشود."
(8)
|
پانوشتهها:
1. ايرانی، که گوته در نظر دارد، از نظرِ تاريخی يا جغرافيايی، محدود نيست؛ او خود، جايی، در بارهی "ديوانِ غربی-شرقی"
میگويد:
"آرزو و هدفِ من، اين است، که با اين اثر، شرق را با غرب، و گذشته را با حال، و ايرانی را با آلمانی نزديک کنم"
(ديوان شرقی - يوهان ولفگانگ گوته - ترجمه: شجاعالدين شفا - چاپ اول: 1380 - نشر نخستين - ص: 45)
2. شايد بد نباشد، بدانيم، که قالبِ "ديوانِ غربی-شرقی" - يعنی چيزی، شبيهِ مثنویهای بلندِ فارسی، با اين تفاوت، که هر قطعهی آن، در قالبی (مانندِ غزل، مثنوی و ...) است - و
شيوهی "از
زبانِ
سرشناسان،
سخن گفتن"ِ
گوته را اقبال
(Allama Dr Sir Muhammad Iqbal
1877-1938)
عيناً (در کتابهايی، مانندِ "نقشِ فرنگ") به کار میبرد؛ او (در کتابهای گوناگونِ خود) بارها، به گوته اشاره میکند:
"صبا! به گلشنِ وَيمَر، سلامِ ما برسان"
(می باقی - کليات اشعارِ مولانا اقبال لاهوری - با مقدمه: احمد سروش - چاپ چهارم: 1368 - کتابخانه سنايی - ص: 247)
و حتا کتابِ "پيامِ مشرق"ِ او، آشکارا، پاسخیست به گوته:
"پيرِ مغرب، شاعرِ آلمانوی
آن قتيلِ شيوههای پهلوی
بَست، نقشِ شاهدانِ شوخ و شنگ
داد، مشرق را، سلامی، از فرنگ
در جوابَش، گفتهام، پيغامِ شرق
ماهتابی، ريختم، بَر بامِ شرق"
(پيامِ مشرق - کليات اشعارِ مولانا اقبال لاهوری - با مقدمه: احمد سروش - چاپ چهارم: 1368 - کتابخانه سنايی - ص: 189)
3. ديوان شرقی - يوهان ولفگانگ گوته - ترجمه: شجاعالدين شفا - چاپ اول: 1380 - نشر نخستين - ص:
177
4. ديوان شرقی - يوهان ولفگانگ گوته - ترجمه: شجاعالدين شفا - چاپ اول: 1380 - نشر نخستين - ص:
192
5. ديوان شرقی - يوهان ولفگانگ گوته - ترجمه: شجاعالدين شفا - چاپ اول: 1380 - نشر نخستين - ص:
200
6. ديوان شرقی - يوهان ولفگانگ گوته - ترجمه: شجاعالدين شفا - چاپ اول: 1380 - نشر نخستين - ص:
179
7. ديوان شرقی - يوهان ولفگانگ گوته - ترجمه: شجاعالدين شفا - چاپ اول: 1380 - نشر نخستين - ص:
53
8. ديوان شرقی - يوهان ولفگانگ گوته - ترجمه: شجاعالدين شفا - چاپ اول: 1380 - نشر نخستين - ص:
41
در همين
زمينه:
تأثير
حافظ در ادبيات و مردم ايران و جهان
تأثير شعر فارسی در غرب
Johann Wolfgang von Goethe
West-Eastern Divan
West-Eastern Divan - Part II
|
