نگاهی به هنر عامه

شايد، مقايسه‌ی تنديسِ "ايثار" (Pietá) ميکل‌آنژ (Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni 1475-1564):

Image hosted by TinyPic.com

با تنديسِ "قاشقِ پُل و گيلاس" (Bridge Spoon and Cherry) اُلدنبرگ (Claes Oldenburg 1929):

Image hosted by TinyPic.com

يا مقايسه‌ی تنديسِ "داوود" (David) ميکل‌آنژ:

Image hosted by TinyPic.com

با تنديسِ "گيره‌ی رخت" (Clothespin) اُلدنبرگ:

Image hosted by TinyPic.com

بتواند، به ما، درکِ بهتری از تفاوتِ دو ديدگاهِ هنری - يعنی، هنرِ رُنسانس (Renaissance art) و هنرِ عامه (pop art) - بدهد.

رنسانس (Renaissance)، آغازِ تأثيرِ انسان‌باوری (humanism) و دُنيوی‌سازی (Secularism) بَر ابعادِ گوناگونِ زندگی انسانی‌ست. ميکل‌آنژ (به عنوانِ يک هنرمندِ شاخصِ رنسانس)، هنرمندی مسيحی‌ست، که آثاری مذهبی، برای خريدارانی مسيحی (مانندِ پاپ) خلق می‌کند؛ اما، چنان شيفته‌ی پيکرِ انسان است، که به هنگامِ آفرينش، همه چيز را، از ياد می‌برد؛ با اين همه، آثارش، دارای معنايی، در وَرای خود، هستند؛ آنها، برپايه‌ی مضامينی، شکل می‌گيرند، که خريدار، آنها را، به خوبی می‌داند؛ و نمی‌تواند خلافِ آنها را بپذيرد.

در هنرِ رنسانسی، شخصيت‌ها، آسمانی‌اند، ولی، بدن‌ها، زمينی شده‌اند؛ هنوز، پشتِ اين پيکرهای مادی، دنيايی روحانی‌ست؛ هر چيزی، هر وضعيتی و هر حرکتی، اشاره‌ای‌ست، به معنايی آن‌جهانی؛ هنرِ رنسانسی، جسمانی کردنِ معنويت است؛ بُتی‌ست، در عبادتگاه!

از دورانِ رنسانس، قرن‌ها می‌گذرد؛ و انسان‌باوری و دنيوی‌سازی، همه‌ی ابعادِ زندگیِ انسانی را، درهم می‌نوَردند؛ همه‌ی چيزهايی، که هاله‌ای از ابهام دارند، يا ابهام‌زدايی می‌شوند، يا فراموش؛ نسبيتِ مادی، جای جَزميتِ روحانی را می‌گيرد؛ انسان، معيارِ معرفت می‌گردد؛ و نخبه‌سالاری، رفته‌رفته، جای خود را، به توده‌سالاری می‌دهد؛ جای ابَرانسان‌ها (و گاه خدايان) را - که زمانی، يکه‌تازِ صحنه‌های هنری بودند - رفته‌رفته، انسان‌ها و انسان‌ساخته‌ها - حتا پيشِ‌پاافتاده‌ترين اشيا - می‌گيرند؛ مضامين، چنان ساده می‌شوند، که برای درکِ‌شان، نيازی، به پيشينه‌ی فرهنگی نيست؛ و چون چيزی، دَر پَسِ خود ندارند، نيازی به موشکافی ندارند؛ خوراکِ هَماره‌آماده، برای هر نوع ذائقه! و اين گونه است، که هنرِ عامه (pop art) همه‌گير می‌گردد؛ و هنر، که زمانی، تکليفی مذهبی بود، و زمانی، تجملی اشرافی، و ...، تفريحی عمومی می‌گردد؛ هنرِ عامه، (اغلب) بازيچه‌ای‌ست، در گردشگاه (و اين، به گمانِ من، عيب نيست)!

حواشی:

* برخی از تنديس‌های اُلدنبرگ
* برخی از تنديس‌های امروزی